Jednym z głównych celów wyjazdu w Dolomity był wymarzony Gelbe Mauer (Zółty Mur) na Małej Cimie. Poranny opad oraz chłód pod ścianą nie pozostawiają jednak złudzeń – droga i bez tego mogłaby okazać się dla nas zbyt ciągowa. Przechodzimy więc do planu B, sąsiedniej linii Ötzi trifft Yeti (VIII+/7a+ 345m) - bardziej „górskiej” wspinaczkowo i asekuracyjnie ale mimo podobnych wycen wyciągów z mniejszym nagromadzeniem trudności. Droga zaliczona do 100 alpejskich klasyków w przewodniku Im modernen Fels okazuje się świetna, zróżnicowana i powietrzna, z kruchymi fragmentami tylko na łatwiejszych fragmentach. Mimo więc iż wzrok uciekał w kierunku Muro Giallo wspinanie było jednym z lepszych jakie miałem okazję w Dolomitach doświadczyć – zdecydowanie polecam więc jako cel sam w sobie!

Główny plan na drugi wspinaczkowy dzień na obozie psują prognozy (od wczesnego popołudnia ma lać), pozostają więc niższe ściany z krótkim podejściem. Tym razem wybieramy drogę, którą poprowadzić ma Ania (z moją ewentualną pomocą jeżeli będzie potrzebna) – Odio la Guerra (6c 190m) na położonym tuż nad Przełęczą Falzarego sektorze Funivia (od biegnącej nad nim kolejki) w masywie Piccolo Lagazuoi. Ponieważ po powrocie pod ścianę okazuje się, że do deszczu zostaje jeszcze trochę czasu, szybko biegniemy przez sąsiednią drogę Welli (6b+ 195m). Obie są piękne, lite i dobrze obite – czysta przyjemność wspinania więc gorąco polecam w tym zakresie trudności i długości!

Klubowy obóz mam tym razem przyjemność organizować na campingu Malga Ciapela pod Marmoladą – na miejscu stawia się prawie 70 osób. Plany komplikuje kilka popołudniowych ulew, ale jak wiadomo Dolomity słyną z różnorodności i celów na każdą okoliczność nie brakuje. Po dojeździe od razu udajemy się z Anią na drogę Gente di Mare (7a 350m OS). Zgodnie z opisami okazuje się bardzo ciekawa i poważniejsza od sąsiedniego mega-klasyka czyli Supertegoliny, a o jej klasie stanowi nie sam najtrudniejszy piąty wyciąg, ale i pierwsze cztery o ciągowym charakterze, nieoczywistych sekwencjach i rzadszych wpinkach. Górna część jest już łatwiejsza więc na szczęście mimo nieco zbyt ambitnego celu wprost z podróży (dla mnie na prowadzeniu i Ani na pierwsze mocniejsze wspinanie od dawna) drogę udaje zrobić się do końca.

Między wyjazdami alpejskimi trafia się tylko jeden wolny weekend, trzeba więc wykorzystać go na wizytę w Tatrach 😉. W sobotę jest świeżo po opadach więc główny cel zostawiamy z Bartkiem na niedzielę i wybieramy coś na rozruch z krótkim podejściem. I tak z mojej Listy Polecanych Dróg wyciągam wschodnią ścianę Młynickiego Soliska, a właściwie sektor wieńczący u podstawy środkowe żebro tej ściany. Z kilku wytyczonych tutaj tradowych linii wybieramy dwie – Quo Vadis (VII) i Moylan (VII). Prowadzą one blisko siebie oraz składają się z czterech wyciągów o podobnych trudnościach i charakterze – wspinamy się rysami w płytach, a kończymy unikalnymi ciasnymi zacięciami. Obie są ciekawe, Moylan jednak bardziej klasowy – trudności trzymają na każdym wyciągu.

Na koniec krótkiego pobytu w Chamonix w planach była wymarzona trudna technicznie droga, po wcześniejszych przygodach i komplikacjach zdrowotnych nie mamy na nią niestety żadnych szans. Pozostaje odłożyć cel na przyszły rok i na pocieszenie wybrać się na coś o niższej wycenie, ale za to na dużej ścianie. Na tą okoliczność wyciągam z listy "to do" 750-metrową drogę Pioli - Anouk (6b+/6c) na Petites Jorasses. Piękna płytowa ściana rozświetlająca się na złoto w wieczornym Słońcu przykuła mój wzrok już podczas pierwszej wizyty na lodowcu Mer de Glace, a bliżej okazję miałem się jej przyjrzeć podczas wspinania na położonym naprzeciwko Filarze Walkera na Grandes Jorasses. Wiedziałem więc, że wybranie się na nią będzie kwestią czasu, a po przejściu potwierdzam że warto było 😉.

Po noclegu w schronisku Cosmique, kierujemy się z Bartkiem pod południową ścianę Midi by zmierzyć się z jednym z głównych celów wyjazdu – drogą Super Dupont (7b 300m). Niestety do towarzyszącego brakowi aklimatyzacji osłabieniu i bólu głowy doszło moje zapalenie zęba, co w połączeniu z brakiem porządnego rozwspinu oraz upałem jaki nastał w ścianie już wczesnym rankiem nie rokowało zbyt dobrze. Finalnie po wymęczeniu dolnych wyciągów, po dojściu do głównych trudności nie mamy szans na ich klasyczne pokonanie, decydujemy się więc kontynuować drogą Baquet-Rebuffat (wariantem 6b+) – znaną mi już w całości z przejścia sprzed kilku lat (RELACJA). Poniżej krótki opis pokonanej linii oraz trochę informacji uzupełniających i zdjęć.

Po rozgrzewce w Ecrins przenosimy się do Chamonix i wyjeżdżamy na  Aiguille du Midi. Jest tuż po opadach, dodatkowo bez aklimatyzacji nie możemy się za bardzo zmęczyć bo nazajutrz w planach jeden z głównych celów, szkoda jednak dnia – na taką okazję w sam raz nadaje się krótka i nietrudna droga Rebuffat-Pierre (6a+ 150m) na Eperon des Cosmiques. Jej wizytówką jest wyciąg przecinający pas okapów w środku ściany – w przeszłości z poręczówkami, obecnie z trzema z ringami. Reszta drogi również została wyczyszczona ze starego sprzętu – poza kluczowym fragmentem wspinamy się w przyjemnych rysach na własnej asekuracji, stanowiska są jednak stałe. W skrócie - warto obrać na cel szukając ładnych szóstek w okolicy lub mając krótkie okienko do wykorzystania.

Krótka wizyta w Alpach – do dyspozycji mieliśmy z Bartkiem tylko sześć dni i choć zdrowie oraz okoliczności nie pozwoliły zrealizować głównych celów, i tak jak zawsze warto było się wybrać i dorzucić do kolekcji kilka fajnych dróg. Nasz plan komplikuje się już na początku – w rejonie Chamonix gdzie mieliśmy działać pada, podobnie jak w zeszłym roku jedziemy więc na rozgrzewkę do zawsze pogodnego Ecrins. Po 15h podróży nie ma co szaleć, nie wiemy też co będziemy robić kolejnego dnia, dlatego wybieramy jedną z granitowych ścian dostępnych wprost z łąk w Ailefroide. W zeszłym roku na Eboulement robiliśmy bardzo fajną Derborence, tym razem wspinamy się naprzeciwko na zachodniej ścianie La Draye – na 9-wyciągowej Draye Way Star (7a 200m).

W wyjątkowo upalny weekend postanawiamy z Bartkiem poszukać wspinania w cieniu północnych tatrzańskich ścian. Śmiejemy się, że jedziemy nad wodę – bo tak w sumie jest, sobota nad Morskim Okiem, niedziela nad Czarnym Stawem 😊. Mając w planach główny cel nazajutrz (Stąd do Wieczności na Kazalnicy), pierwszego dnia wybieramy się na nieodległą Czołówkę MSW, gdzie obaj mamy niedokończone porachunki z Preludium (VIII, 180m). Droga jest krótka lecz intensywna - cztery z sześciu wyciągów to ósemki i na każdej z nich znajdują się dwa mocne baldy – wg mnie to zresztą jedna z najbardziej bulderowych dróg w Tatrach, polecam miłośnikom takiej formy wspinania!

Korzystając z krótkiego okienka pogodowego udało się zainaugurować letni sezon w Tatrach. Pod nisko położonymi ścianami nie ma już śniegu, a przy odpowiednio wysokiej temperaturze można komfortowo działać nawet na zacienionych wystawach. Stąd też mój pomysł by do kolekcji dorzucić kolejne dwie ciekawe drogi na Turni nad Skokiem – tradową Ľavá hrana (VIII 120m) oraz ubezpieczoną spitami Princezná AMY (VIII+/IX- 115m). Wizytówką pierwszej jest piękna rysa przecinająca okap na kancie i płytę powyżej, drugiej kapitalna płyta wdzierająca się w przewieszenie północnej ściany. I choć z powodu małej liczby powtórzeń na pozostałych wyciągach jest trochę porostów to z pewnością obie linie zasługują na polecenie!

Jednym z głównych celów wyjazdu do Taghii była droga Baraka (7b 680m), przecinają południowo-zachodnią wystawę Oujdadu. Trudności kumulują się w dolnej części, dzięki czemu bez problemu celować można w jednodniowe przejście klasyczne jednej z największych okolicznych ścian. To zresztą jeden z powodów dlaczego jest to najpopularniejsza droga o tej wycenie w wąwozie – poza niewątpliwą atrakcyjnością kilku wyciągów. Nasza przygoda z nią rozegrała się niespodziewanie w dwóch odcinkach.

Dzień przerwy po zmaganiach z Widy Azry to nieco mało dla przeciążonego barku (a przed nami powrót na Barakę), na szczęście nasze zapędy by wybrać się na coś trudniejszego hamuje pogoda – na kilkanaście godzin robi się pochmurnie i wietrznie. Z listy wyciągamy więc krótszego klasyka o nieco niższej wycenie – Canyon Apache (6c/6c+ 280m) w sektorze Paroi de l'Akka n'Tafrawt (masyw Ifrig), położonym w głębi kanionu Timrazine. Popularna droga Pioli tym razem nieco rozczarowuje – dwa wyciągi 6c (w niektórych topo 6c+) i dwa 6b+ są super, pozostałe pięć jednak takie sobie. Może to jednak pogoda i zmęczenie, może wysoko postawiona przez Sardynię poprzeczka (tam takich dróg mnóstwo) sprawiają, że marudzę oczekując każdego metra w pięknej skale 😉.

Jednym z głównych celów wyjazdu do Taghii było skalne arcydzieło Pioli, na które zjeżdżają wspinacze z całego świata i które przejściem free-solo rozsławił Alex Honnold - droga Les Rivieres Pourpres (7b+ 500m). Niestety po dwóch dniach wspinania okazuje się, że partner nie jest w pełnej dyspozycji po chorobie, a mi odnowiła się kontuzja barku. Nie mając szans na przejście klasyczne tak dużej liczby trudnych (dla nas) wyciągów, obniżamy poprzeczkę ale zostajemy na efektownej północnej ścianie Taoujdad -  wybieramy sąsiednią Widi Azry (7a/7a+ 500m FL). Droga jest również mocno polecana, dodatkowo informacje od innych wspinaczy i skorygowane w bazie topo potwierdzają się - wyceny na każdym wyciągu są zaniżone, będzie więc chcieliśmy - pięknie i intensywnie 😊.

Piękne pomarańczowe ściany wąwozu Taghia, ukryte wysoko w górach marokańskiego Atlasu, to jedna z lepszych wielowyciągowych destynacji w rejonie Morza Śródziemnego, wypadało więc w końcu się tam wybrać! I choć zdrowie nie pozwoliło finalnie zmierzyć się z wymarzoną drogą, tydzień wspinania w zespole z Bartkiem zaowocował przejściem czterech innych klasyków. Przy okazji udało się też trochę odpocząć od cywilizacji, poznać inną kulturę i ciekawych ludzi. A że samo wspinanie jest świetne i pięknych dróg nie brakuje, lista na kolejną wizytę jest gotowa i trzeba będzie wrócić!

Daniem głównym krótkiego wielkanocnego pobytu na Sardynii była droga uchodząca za jedną z najwspanialszych na wyspie, autorstwa mistrza Pioli - Sette anni di solitudine (6c+/7a 390m) na Punta Giradili. Siedem Lat Samotności z powodu dużego ciągu trudności jest linią całościowo bardziej wymagającą niż znane nam już sąsiednie klasyki o teoretycznie wyższej wycenie jak Wolfgang Gullich (7a), Mediterraneo (7a+), nie mówiąc o nowej promocyjnej Crysalis by Grenke (7a+). Nastawiając się na klasyczne przejście całości trzeba liczyć się ze sporym wyzwaniem i być bardzo skutecznym – wielokrotne powtórki raczej nie wchodzą w grę, szczególnie jeżeli wspinamy się w słoneczny dzień.

Po rozruchu na Oceano Mare, kolejnego dnia piękna i odludna ściana Oronnoro. Gdy w zeszłym roku przeszliśmy tutaj Evinrude, Ania obiecała że wróci ze mną na C'est Chic (7a+). Finalnie pod ścianą decydujemy się jednak na opcję rezerwową - Issalada e purpos (7b/7b+ 350m). Głównym powodem był poranny upał (wschodnia wystawa) – na drugiej drodze mogliśmy pozwolić sobie na późny start i ewentualne wspinania na łatwiejszej górnej części po ciemku. Prowadzenie całości miało też dać odpowiedź czy jestem gotowy na to samo na głównym celu (Sette Anni) dwa dni później – mimo niższej wyceny (6c+/7a) całościowo droga ta jest bowiem dużo bardziej wymagająca. I był to w strzał w dziesiątkę - sprawdzian zaliczony (RP), a samo wspinanie świetne!

Kolejna wizyta w miejscu oferującym najlepsze wspinanie wielowyciągowe poza sezonem w Europie czyli na Sardynii! Tym razem tylko cztery pełne wielkanocne dni, świetnie jednak wykorzystane – na trzy piękne drogi i dzień plażowania 😉. Pierwszego dnia wybieramy się na położony niedaleko Cala Gonone nadmorski klif Biddiriscottai by rozruszać się na 5-wyciągowym, nietrudnym ale pięknym klasyku - Oceano mare (6b+ 180m). I warto było bo wspinanie jest ciekawe i zróżnicowane oraz w dość równych trudnościach, obicie bardzo dobre (re-bolting w 2022), a widoki świetne. Zdjęcia całkiem tego nie oddają bo tego jedynego dnia mieliśmy jeszcze pochmurnie ale uwierzcie i wybierzcie się mając okazję!

Lehotske skaly to niewielki rejon ukryty wysoko na zalesionym wzgórzu nad wioską Nova Lehota, między miejsowościami Handlova i Żar nad Hronem. Kilka andezytowych ścian (przypominających te w Kalamarce) o wysokości 10-15 metrów i zachodniej wystawie oferuje w sumie ponad 40 linii, z których kilkanaście zasługuje na polecenie. Przeważają drogi o niskiej wycenie (V do 6b, choć są i pojedyncze 7b, 7c), trzeba jednak wziąć poprawkę min. 1-2 stopnie do góry oraz dość odległe wpinki i nie zawsze idealnie czystą skałę. Z tego powodu miejscówka polecana jest raczej eksploratorom szukającym ciszy i samotności oraz odrobiny przygody w pionie 😉. Opis dojścia oraz rysowane schematy znajdziemy TUTAJ, dobre topo - na 27 Crags. W galerii poniżej trochę fotek.

W Tatrach po lekkiej odwilży zrobiły się dobre warunki na alpiniady prowadzące wysokimi wschodnimi i zachodnimi ścianami. Postanawiamy wykorzystać to z Szymonem by odhaczyć z listy pozycję, która czekała na to latami – Drogę Stanisławskiego prowadzącą Prawym Filarem na Pośredni Gerlach. Pokonywana również latem (V) linia, zimą pretendować może do miana klasyka, oferuje ok. 800m zróżnicowanego terenu - śnieżne kuluary, trawiaste ścianki i żlebiki podlane lodem ale i kilka czysto skalnych wyciągów w okolicy zimowej czwórki i piątki, z jednym wyraźnie trudniejszym fragmentem zasługującym wg nas na M5+. Oczywiście jak to na rozległy filar przystało jest sporo wariantów, zarówno podwyższających jak i obniżających trudności.

Sobota to nasz trzeci dzień wspinania na klubowym obozie i zgodnie z planami przeznaczamy ją na dłuższą przygodę. Wyżej położone ściany z powodu znacznego zagrożenia lawinowego odpadają, z naszej listy wyciągami więc położoną naprzeciwko schroniska i dobrze widoczną z jego okien drogę Kantem Komina Stanisławskiego, znaną pod słowacką nazwą Hrana Weberovky (M5+, ok. 550m). Zimowy klasyk wyprowadzający na Złotą Basztę (słow. Bocekova veža) oferuje kawał ładnego wspinania w różnorodnych formacjach, logicznie lawirując przez duże urwisko. Przy dobrych warunkach (płyty, trzymający śnieg) droga nie przedstawia wysokich trudności technicznych oraz zapewnia dobrą asekurację, polecana jest jednak sprawnym i doświadczonym zespołom.

Drugiego dnia klubowego obozu, mając w planach główny cel nazajutrz, decydujemy się na krótką drogę o drytoolowym charakterze – Rebel (VI, ok. M6- OS) na Skrajnym Kieżmarskim Strażniku. Patrząc na nagromadzenie letnich piątek i szóstek na topo oraz czytając opisy na Drytoolingu i Na Jednej Linie nastawiamy się na nielekką przeprawę, okazuje się jednak że przy dobrych warunkach jakie panują (czyste płyty, odkryte trawy, dobry śnieg) wspinanie jest przystępne jak na słowackie standardy, a asekuracja komfortowa. Dodając do tego urodę niektórych odcinków, drogę z pewnością polecam jako jedną z lepszych wśród robionych do tej pory przeze mnie linii kończących na Niemieckiej Drabinie.

Zima w ostatnich tygodniach nie rozpieszczała dobrymi warunkami, na szczęście jednak piękna pogoda zawitała w Tatry w najlepszych możliwym momencie – rozpoczęcia klubowego obozu w Dolinie Kieżmarskiej. Jedenasty zimowy (a już 34 z kolei) obóz który miałem przyjemność koordynować zgromadził ponad 30 osób. Z powodu mocnego opadu śniegu w poprzednich dniach odległe cele trzeba było sobie odpuścić, na północnej ścianie Małego Kieżmarskiego wiatr pięknie „wyczyścił” jednak płyty i trawy oraz utwardził śnieżne fragmenty. Na rozruch po podejściu pierwszego dnia postanowiliśmy jednak z Marcinem i Szymonem pogrzać się jeszcze w Słońcu i rozruszać na letnim kursowym klasyku - Filarze Puškaša (V, 300m) na Skrajnej Rzeżuchowej Turni.

W Tatrach mocno mrozi, za cel z Szymonem obieramy więc ścianę gdzie złapiemy trochę Słońca – wschodnią wystawę Ważeckiej Turni (słow. Ostrá veža). Na opracowanej przeze mnie liście polecanych dróg (TUTAJ) widnieją tutaj dwie pozycje – kuszący pięknym zacięciem na ostatnim wyciągu Hod Cepinom (M7-) i linia autorstwa Maćka Ciesielskiego i Kuby Radziejowskiego, Mas que nada (6+). Finalnie zachęceni informacją o pięknym kluczowym odcinku z dobrą asekuracją oraz unikalnym wyciągu z pęknięciami w płycie wybieramy tą drugą. Na sobotnich zawodach Crack’ów Fest nie przypuszczałem jeszcze, że dzień później przyjdzie ponownie klinować ręce, ale tym razem w zalodzonych rysach 😉.

Z Moka do którego z Michałem i Szymonem zmierzaliśmy dostajemy info, że ściany zaklejone śniegiem, zmieniamy więc plany na coś pewniejszego. Po słowackiej stronie niżej położone ściany suche, słonecznie i z lekkim mrozem – wyciągamy więc z listy pozycję dobrą na takie warunki, Bumerang (M7+) na Skrajnym Solisku. Droga mimo niewielkiej długości oferuje zajmujące wspinanie na własnej asekuracji od początku do końca i nie dziwi, że mimo iż uklasyczniona zimowo została dopiero w 2024 roku (latem 2019) zyskuje status drytoolowego klasyka. Po trzech piątkowych wyciągach w płytach o mocno letnim charakterze danie główne to dwa wyciągi M7+. Szczególnie drugi z nich to prawdziwa tatrzańska perełka – przewieszone zacięcie z cienką rysą wpadło mi w oko już kilka lat temu podczas przejścia letniego klasyka (Kantu) tuż obok.

Tym razem na miejsce tradycyjnego już świąteczno-noworocznego wyjazdu wspinaczkowego wybieramy Majorkę. Wyspa słynie co prawda z najlepszych w Europie rejonów DWS (deep water solo), znajduje się na niej również całkiem sporo tradycyjnych sektorów sportowych, a na niektórych z nich lub w pobliżu dostępne są również drogi wielowyciągowe. I choć niezbyt sprzyjająca aura pokrzyżowała nieco plany, podczas pobytu udało odwiedzić się kilka rejonów i popróbować lokalnych klasyków. Poniżej nieco informacji oraz subiektywnych spostrzeżeń i trochę zdjęć z polecanych dróg.

Tradycyjne podsumowanie ze spisem dróg i linkami do opisów. Sezon w Tatrach był wyjątkowo krótki, więc tym razem na liczniku sporo mniej niż w poprzednich latach - odwiedzonych 16 dróg, z czego ukończone 13 - statystycznie dało to 2920m i 86 wyciągów. Cieszą kolejne klasyki, tym razem głównie te trudniejsze - krótkie okienka pogodowe trzeba było wykorzystywać jak najlepiej. W Alpach pogoda w tym roku też nie dopisała, oba wyjazdy stały pod znakiem celów zastępczych, dodając do tego trzy wymarzone drogi nie ma co jednak marudzić. Tym bardziej, że udało się trochę skompensować pięknymi liniami na Korsyce i Sardynii - w sumie zagraniczny licznik wielowyciągów pokazał 25 dróg, 6845m/207w. Na blogu pojawiła się kolejna aktualizacja Polecanych dróg w Tatrach (łatwiejszych i trudniejszych), która powoli dojrzewa do papierowego przewodnika 😉.

We wpisie trochę zdjęć ze sportowych sektorów San Vito Lo Capo - najpopularniejszym rejonie wspinaczkowym na wyspie i jednej z ulubionych "okołozimowych" destynacji Polaków 😉. Poza oferującym najwięcej dróg murze skalnym Scogliera di Salinella udało się do tej pory odwiedzić kilka innych ścian zaliczanych do grona najlepszych - m.in. Never Sleeping Wall, Nuova Ossessione czy Cattedrale nel Deserto. Oprócz przewodnika Sicily Rock polecam przede wszystkim ten z Rockfaxa - znajdziemy w nim też drogi wielowyciągowe na Monte Monaco. Więcej na ten temat pisałem przy opisie trzech dróg na ścianie północnej (TUTAJ i TUTAJ) i jednej na ścianie wschodniej (TUTAJ). Osobom poszukującym więcej "górskich dróg" na Sycylii polecam też położone przy Palermo Monte Gallo (wklej w "szukaj" w górnym prawym rogu).

Kruk to niewątpliwia jedna z lepszych skał w Górach Stołowych, należąca do grupy Orlich Skał w rejonie Szczytnika. Wysoki na ok. 20 metrów mur oferuje kilkanaście pięknych obitych dróg w przedziale VI do VI.5+ w skale świetnej jakości z bogatą rzeźbą. Wystawa południowa w słoneczne dni pozwala na wspinanie nawet przy niskiej temperaturze, choć ściana łapie sporo cienia. Godne polecenia są prawie wszystkie drogi, a niektóre to prawdziwe perełki. Tablicę ze schematami znajdziemy pod ścianą, warto jednak skorzystać z przewodnika Góry Stołowe autorstwa Michała Kajcy - tym bardziej, że opisane tam są również inne pobliskie skały. W galerii trochę fotek z wybranych dróg.

Dzień po wspinaniu po słowackiej stronie Tatr wybieram się z Damianem na Wegę (VIII+ 160m) na Mniszku. Droga okazuje się świetna - oferuje różnorodne wspinanie o dużej intensywności, do przejścia są bowiem cztery ósmekowe i dwa siódemkowe wyciągi w zaskakująco dobrej skale. Klasą porównać można ją do American Beauty na sąsiedniej ścianie (relacja z tego wielkiego klasyka TUTAJ), wymaga jednak zakładania własnej asekuracji – na wyciągu przez Okap Śmigło całkowicie, na pozostałych częściowo w łatwiejszym terenie. Z pewnością jest to jedna z lepszych linii w tych trudnościach w Tatrach i mimo niewielu przejść do tej pory zasługuje na miano nowoczesnego klasyka!